Gi ma xun l gi . . . đng

 

L Anh Ch

__________________________________________

Dn Bi :

I) Hoa đo năm ngoi cn cười gi đng (Nguyễn Du)

II) Đo hoa y cựu tiếu đng phong (Thi Hộ)

III) Chỉ thiếu gi đng (Tam Quốc)

IV) Gi ma xun l gi . . . đng

V) Phi xa bất đng

VI) Gi ma đng l gi bấc

VII) Gi ma thu l gi ty

VIII) Gi ma h l gi nồm

IX) Giải thch bởi thuyết Ngũ hnh

X) Đng Qun l Cha Xun !

__________________________________________

 

 

I) Hoa đo năm ngoi cn cười gi đng (Nguyễn Du)

 

Hai cu thơ trong Kiều, tả cảnh chng Kim tm Kiều , m tm khng thấy :

Trước sau no thấy bng người,

Hoa đo năm ngoi cn cười gi đng

(Nguyễn Du)

năm ngoi, chng Kim gặp Kiều, vo tiết Thanh Minh, ma xun

Hoa đo : ma xun

Như vậy,

gi đng = chẳng phải gi ma đng m l gi từ phương đng lại

 

 

II) Đo hoa y cựu tiếu đng phong (Thi Hộ)

 

Thi Hộ đời Đường, vo tiết Thanh minh, tm người đẹp đ gặp gỡ năm trước , tm khng thấy, nhn đ m lm bi thơ:

Khứ nin kim nhật thử mn trung,
Nhn diện đo hoa tương nh hồng

Nhn diện bất tri h xứ khứ,
Đo hoa y cựu tiếu đng phong

 

Đo hoa y cựu tiếu đng phong !

c thể ni Nguyễn Du đ dịch cu ny thnh :

Hoa đo năm ngoi cn cười gi đng

năm ngoi, chng Thi gặp người đẹp, vo tiết Thanh Minh, ma xun

Hoa đo : ma xun

Như vậy,

đng phong = gi đng = chẳng phải gi ma đng m l gi từ phương đng lại

 

 

III) Chỉ thiếu gi đng (Tam Quốc)

 

Tam Quốc Ch Diễn Nghĩa :

Gia Ct Lượng ni với Chu Du :

Muốn đnh To Cng

Phải dng hỏa cng

Mun việc đ đủ

Chỉ thiếu gi đng

 

Lc ấy vo ma đng, nn chẳng c gi đng ! V gi đng chẳng phải gi ma đng m l gi từ phương đng lại.

 

 

IV) Gi ma xun l gi . . . đng

 

Gi ma xun l gi . . . đng, v gi đng hay đng phong l gi từ phương đng lại.

Khi xưa, khi ta cn dng chữ Hn v chữ Nm th khng c vấn đề : hai chữ đng (ma đng v phương đng) viết khc nhau. Do đ, gi đng hay đng phong đều r nghĩa : đng l phương đng, gi đng hay đng phong l gi từ phương đng lại.

 

 

V) Phi xa bất đng

 

Giai thoại:

ng L Qu Đn (LQĐ) đi sứ, c n với một ng quan Tu. ng Tu ni rằng số LQĐ sẽ bị cch chức, nhưng ng ta sẽ c mẹo lm cho LQĐ được phục chức.

Sau đ, LQĐ quả bị cch chức (v lin hệ đến một vụ thi cử gian lận). V c sứ Tu qua, đố ta với bốn chữ Phi xa bất đng (chẳng xe, chẳng (phương) đng). Cả triều đnh chẳng ai hiểu tứ ra lm sao, rốt cuộc cha Trịnh phải vời LQĐ vo triều hỏi (v LQĐ đỗ Bảng Nhn, nổi tiếng thng minh, mẫn tiệp v hay chữ nhất) .

 

LQĐ bn bảo rằng đ l Tu họ đố chữ, v đ l chữ Điền (chữ Xa v chữ Đng viết gần giống nhau, bỏ đi mộ số nt của cả hai chữ, th cng cn lại chữ Điền).

Người Tu chấp nhận lời giải ny l đng.

Do cng ny m LQĐ được phục chức.

 

Chữ Đng trong Giai thoại ny l phương Đng v chữ Đng ny viết giống giống chữ Xa, m chữ Xa th ai cũng biết : đ l con Xe trong bn cờ tướng.

Ta rt tỉa từ Giai thoại ny một điều ( cho những người biết rất t chữ Hn, như ti) l: ta c thể phn biệt được hai chữ đng (ma đng v phương đng), nhờ vo chỗ chữ Đng (phương) ny viết giống giống chữ Xa, cn(ma) đng th viết khc xa !

 

 

VI) Gi ma đng l gi bấc

 

Gi ma đng l gi bấc , gi từ phương bắc lại.

Bi Đng từ của Liễu Hạnh Cng Cha c cu :

Gi bấc căm căm tuyết mịt mng

 

 

VII) Gi ma thu l gi ty

 

Gi ma thu l gi ty, gi từ phương ty lại.

Bi Thu dạ khch cảm II của Nguyễn Tri , c cu

Ty phong hm thụ hưởng đề tranh

(Gi ty lay cy , m vang vang)

 

 

VIII) Gi ma h l gi nồm

 

Gi ma h l gi nồm, gi từ phương nam lại.

Ti viết bi ny, ở Ba L vo ma h v c lm một th nghiệm nhỏ : lấy một tờ khăn giấy, để ra trước cửa sổ, nhn vo tờ khăn giấy ny, thấy ngay rằng gi lồng lộng thổi từ phương nam lại. Xem thế, th ở u Chu, ma h cũng c gi nồm.

 

 

IX) Giải thch bởi thuyết Ngũ hnh

 

Giải thch bởi thuyết Ngũ hnh phương hướng gi như sau :

_Xun thuộc Mộc, phương Đng thuộc Mộc, do đ gi ma Xun l gi Đng

_Hạ thuộc Hỏa, phương Nam thuộc Hỏa, do đ gi ma h l gi nồm (Nam)

_Thu thuộc Kim, phương Ty thuộc Kim, do đ gi ma Thu l gi Ty

_Đng thuộc Thủy, phương Bắc thuộc Thủy, do đ gi ma đng l gi bấc (Bắc)

 

 

X) Đng Qun l Cha Xun !

 

Đng Qun l vua thần phương đng, l thần Thi Dương

Do đ,

Đng Qun l Cha Xun !

Bi Tch Cảnh Thi XII của Nguyễn Tri :

Lầu xanh từ thấy khch thi nhn

V cảnh lng người tiếc cảnh xun

Mới trch thanh đồng tin diễn đến

Bởi chưng hệ cha Đng Qun

*

*

* L Anh Ch *.

_____________

 

Sch tham khảo

Đại Việt Sử K Ton Thư, Sử quan đời Trần v L Trịnh

Đại Việt Thng Sử, L Qu Đn

Lam Sơn Thực Lục, Nguyễn Tri viết theo lời kể của vua L Thi Tổ (bị sửa đổi)

Khm Định Việt S Thng Gim Cương Mục, s quan triều Nguyễn

Hong L nhất thống ch , Ng gia văn phi

Lịch triều hiến chương loại ch, Phan Huy Ch

Việt Nam Sử Lược, Trần Trọng Kim

 

Cc nh khoa bảng Việt nam, Ng Đức Thọ (chủ bin), Nguyễn Thy Nga, Nguyễn Hữu Mi

Việt Nam Văn Học Sử Yếu, Dương Quảng Hm

 

Nguyễn Tri Ton Tập, Mai Quốc Lin, Nguyễn Quảng Tun, Nguyễn Khu, Kiều Thu Hoạch

Kim Vn Kiều, Nguyễn Du

Tam Quốc Ch Diễn Nghĩa, La Qun Trung, dịch giả Tử Vi Lang

*

*

Trang Nh LAnhCh www.LeAnhChi.com

--------------------------------------------------

* Trang Chnh * Việt Sử, Văn Học * Thơ *

-----------------------------------------------------------

* Mục Lục * Bi mới LAnhCh * Bi mới Kiến Tnh *

-----------------------------------------------------------

* Nối kết Phật Php * L Gia * Nối kết Văn Học * Bi Xưa *

------------------------------------------------------------------